Gesprekken met pleegkinderen

Dag 1: Wat werkt in gesprekken met kinderen?

• Reflectie op houding, positie en het belang van het kind centraal stellen. Relatieopbouw; reguleren, relatie en redeneren.
• Omgaan met loyaliteit, verschillende rollen (triades), en het opbouwen van veiligheid in de relatie.
• Kaders en richtlijnen: rechten van het kind, het belang van gehoord worden (artikel 12 IVRK), en de rol van pleegzorgbegeleider.
• Praktische werkvormen: hoe nodig je een kind uit om te spreken? Wat zijn helpende en belemmerende vragen?
• Oefenen met eigen casuïstiek: dilemma’s rond betrouwbaarheid, beïnvloeding, en het voorkomen van te snelle interpretaties.
• Uitwisseling van materialen en tools (o.a. Drie Huizen, sociocards, 14 condities).
• Reflectie en concrete acties voor de eigen praktijk.

Dag 2: Het effect van ingrijpende gebeurtenissen, geheugen en gesprekstechnieken.

• Gesprekken voeren over specifieke onderwerpen: veilig voelen, straffen, omgaan met lichamelijk contact en grenzen en omgaan met disclosures.
• Mondelinge en schriftelijke terugkoppeling: zorgvuldig omgaan met de gedeelde informatie samenvatten van gesprekken en het teruggeven van informatie aan kind, ouders en collega’s.
• Werken met een trainingsacteur: Oefenen van lastige gesprekken, zoals het bespreken van onveiligheid of het omgaan met wantrouwen bij ouders/pleegouders.
• Directe feedback op houding, vraagstelling en het creëren van een veilige sfeer.
• Afsluiting: persoonlijke reflectie, leeropbrengsten en concrete voornemens voor de praktijk.

De training wordt gegeven door Bregje Kleijnen en/of Kitty de Bruin

De kracht van het echte gesprek: actuele inzichten in de positie van pleegkinderen

Het gesprek met pleegkinderen is een vak apart, waarin sensitiviteit en directheid, systemisch denken en meerstemmigheid en de vaardigheid om goed aan te sluiten bij de leeftijd en het ontwikkelingsniveau van het kind samenkomen.

In de pleegzorg leeft een kind in meerdere ‘systemen’ tegelijk: het eigen gezin van herkomst, het pleeggezin, en het netwerk van professionals. Elk systeem brengt verwachtingen, waarden en gevoelens van verbondenheid met zich mee. Een kind voelt zich vaak loyaal aan zijn biologische ouders, maar wil het ook goed doen bij de pleegouders. Tegelijkertijd wil het kind de begeleider niet teleurstellen of in de problemen brengen. Die verschillende loyaliteiten kunnen botsen, bijvoorbeeld als een kind iets wil vertellen dat niet overeenkomt met wat ouders of pleegouders willen horen, of als het bang is iemand te kwetsen.

Voorbeelden van loyaliteitsconflicten:

• Een kind wil eerlijk zijn tegen de pleegzorgbegeleider, maar is bang dat zijn ouders of pleegouders daar boos of verdrietig van worden. Het kind verteld daarom liever niet.
• Een kind voelt zich schuldig als het zich thuis voelt bij de pleegouders, omdat het denkt zijn biologische ouders daarmee tekort te doen.
• Het kind wil vertellen hoe fijn het contact met de ouder was maar merkt dat de pleegouder negatief spreekt over de ouder.
• Een kind zoekt een vertrouwenspersoon en wil de pleegzorgbegeleider in vertrouwen nemen maar weet ook dat de pleegzorgbegeleider gesprekken heeft met de pleegouders.
• Een pleegzorgbegeleider merkt dat het kind zich terugtrekt als er over bepaalde onderwerpen wordt gesproken, uit angst om ‘partij te kiezen’.

Dit vraagt van de pleegzorgbegeleider een scherp oog voor de context én een open houding voor wat er in het kind leeft.

Uit onderzoek en praktijkervaringen blijkt dat pleegkinderen zich pas écht uitspreken als ze ervaren dat hun verhaal ertoe doet, dat er ruimte is voor hun twijfels, zorgen en wensen – ook als die niet direct passen bij de verwachtingen van volwassenen. Het vraagt om een relationele aanpak: investeren in contact, veiligheid, voorspelbaarheid en betrouwbaarheid, zodat kinderen de ruimte voelen om zich uit te spreken over wat hen raakt, bezighoudt of zorgen baart. Dit is geen eenmalig gesprek, maar een doorlopend proces van afstemmen, uitnodigen en doorvragen.

Het voeren van deze gesprekken vraagt om meer dan alleen gespreksvaardigheden. Het vraagt om het kunnen hanteren van loyaliteitsdilemma’s, omgaan met verschillende perspectieven en belangen in het netwerk, en het bewust zijn van je eigen positie als begeleider. Hoe blijf je beschikbaar voor het kind, terwijl je ook werkt met ouders, pleegouders en andere professionals? Hoe ga je om met (on)uitgesproken verwachtingen, met wantrouwen of terughoudendheid bij volwassenen, en met de soms subtiele signalen van het kind zelf?

Daarnaast vraagt het werken met pleegkinderen om het kunnen inzetten van diverse werkvormen en materialen, afgestemd op de leeftijd, ontwikkelingsfase en beleving van het kind. We geven daarom een overzicht van verschillende materialen, hun doel en werkwijze en zullen met een aantal gaan oefenen.

De actuele praktijk vraagt om begeleiders die zichzelf blijven bevragen: Hoe borg je dat het kind niet alleen gehoord wordt, maar zich ook écht gezien en begrepen voelt? Hoe voorkom je dat je – bewust of onbewust – invulling geeft aan het verhaal van het kind, of te snel conclusies trekt? Hoe zorg je dat je de stem van het kind zuiver en zorgvuldig vertaalt naar verslaglegging en terugkoppeling in het netwerk?

Deze training biedt ruimte om deze actuele vragen te verkennen, te oefenen met eigen casuïstiek en dilemma’s, en samen te onderzoeken wat er nodig is om de stem van het kind in de pleegzorg krachtig en duurzaam te laten klinken.

Wil je alvast wat tips, lees dan deze informatie van Defence for Children eens door