fbpx

Podcast #003 – Summer Koster – Vraagverheldering

Deze podcast gaat over vraagverheldering tijdens gesprekken met clienten. Het is een gesprek met Summer Koster, pedagoog, beleidsadviseur, veranderkundige en trainer bij TIMM Consultancy. 

Veel luister plezier!

PS, lees je liever dan luisteren? Lees onderaan deze pagina dan het volledige transcript van deze podcast.

Schrijf je in voor de opleiding ‘Jeugdprofessionals’

Ben je geïnspireerd door het gesprek met Summer Koster en wil je deelnemen de opleiding gerelateerd aan deze podcast? Meld je dan direct aan!

Welkom bij een nieuwe podcast van TIMM Consultancy. Een gesprek met Summer, zij is samen met Nicolette Antonissen een van de trainers van de nieuwe opleiding voor jeugdprofessionals. Summer kun je nog even voorstellen voor de mensen die je nog niet kennen?

Mijn naam is Summer Koster. Ik ben pedagoog en veranderkundige en ik ben een van de trainer bij TIMM Consultancy, ik geef bijvoorbeeld de training; Beroepscode en Tuchtrecht; professionele standaarden en beroepsethiek.

We gaan vandaag over vraagverheldering in de gesprekken met cliënten. Wat wordt er nu precies bedoeld met de vraagverheldering?
Vraagverheldering is de start van het proces waarin de cliënt, de jeugdige of een ander met een vraag bij jou komt. Het is een methodisch proces die je samen aangaat om te verkennen wat er aan de hand is en welke mogelijke oplossing de ander ziet.

Dat is wat we bedoelen met vraagverheldering; de tijd nemen om goed uit te diepen wat de situatie is en wat er aan de hand is.

Kun je een voorbeeld geven van zo’n situatie?
Bijvoorbeeld een gezin vraagt om opvoedondersteuning. Ze lopen tegen problemen aan in het gezin. Maar het kan ook zijn dat de ouders zorgen hebben rondom het opgroeien van hun kind. En zij kloppen dan aan voor hulp bij jou als professional of bij het sociale teams of de gemeente of de jeugdgezondheidszorg.

In die fase ga je samen kijken wat er aan de hand is en wat er moet gebeuren. Je vraagt wat de wens van de ander is. Welke mogelijke oplossingen zij bedacht hebben. Maar ook wat er tijdens het gesprek moet gebeuren. Vraagverheldering is een methodische manier om de eerste fase wanneer iemand om hulp vraagt, te markeren. Een moment om de tijd te nemen, te onderzoek en echt contact te maken.

In dat eerste contact benoemen je dat je veel vragen gaat stellen en ook de reden waarom je die vragen stelt. Het gaat erom dat je gaat afpellen om te kijken wat er speelt. En wat de wens is van de ander. Maar ook wat er nodig is.

Er zijn situaties te bedenken waarin iemand komt met vragen rondom opvoeden en opgroeien. Dan kun je soms al snel hulp inzetten. Maar we zien ook heel vaak dat er achter die vraag nog hele andere vragen spelen en doordat je in eerste instantie alleen met dit stukje van de vraag bezig gaat mis je het totaalbeeld. We missen dat het probleem groter is of dat er hele andere dingen spelen die veel impact hebben. Hierdoor heeft de ingezette hulp niet het gewenste effect.

Vraagverheldering is een manier om de tijd te nemen, om contact te maken en uitleg te geven over het proces. Wat kan de ander van jou verwachten? Hoe gaat dit gesprek er ongeveer uitzien? Wat kun jij betekenen voor de ander? Als je toestemming hebt gekregen om vragen te stellen, en het mooiste is het als je vragen stelt vanuit verschillende perspectieven. Stelt je veel details vragen om helder te krijgen hoe de situatie er in het gezin uit ziet. Je vraagt; “Kan je me daar meer over vertellen”, “Wanneer doet dit probleem zich niet voor?”, “Hoe ziet het er dan uit?” of “Wat werkt er goed?”, “Heb je in het verleden al eens eerder zoiets meegemaakt, wat werkte toen?”. Maar ook; “Als we aan een ander zouden vragen hoe zou die naar deze situatie kijken?”. Dat zijn perspectiefwisselingsvragen, je onderzoekt wie er ook wel eens wakker ligt van deze situatie. Het gaat om goed doorvragen. Hoe zien zij daadwerkelijk hun situatie of het probleem.

Wat maakt dat veel professionals het juist zo lastig vinden om de tijd te nemen?
Als professionals hebben we allemaal een beetje het redder syndroom. Laten we dat ook maar gewoon erkennen bij onszelf ook. En we hebben vaak ook een hoge werkdruk, dat speelt ook mee. We willen heel graag naast de ander staan en iemand helpen, we willen dienstbaar kunnen zijn. En dan vergeten we wel eens om extra aandacht te geven en de tijd te nemen om echt contact te maken. Uiteindelijk sparen we daar veel tijd mee en kunnen we dus eigenlijk ook meer beteken voor de cliënt.

De werkdruk, de regeldruk waar we allemaal mee te maken hebben zorgt er voor dat dat proces vergeten wordt en we gelijk door willen stromen naar het maken van een plan met concrete afspraken. Want dat plan moet er binnen zoveel tijd liggen en is gericht op actie.

Dat past goed bij de uitspraak; Go slow to go fast, in het begin even iets minder hardlopen en de tijd nemen om vragen te stellen. Je hebt het vaak over de vraag achter de vraag is, gaat het daarover?
Je achterhaalt wat nou daadwerkelijk de vraag is waar we mee aan de gang moeten. Soms komt iemand met een vraag bij jou maar blijkt uiteindelijk dat er iets heel anders aan de hand is.

Door in het begin extra tijd te nemen om ook andere gebieden in het leven van het gezin uit te vragen en daar ook gewoon de tijd voor te nemen krijg je het plaatje compleet. Vaak is het uiteindelijk veel efficiënter om methodisch met elkaar aan het werk te gaan.

Pas je vraagverheldering alleen toe als het gaat over cliënten in het vrijwillig kader of kan je dit ook toepassen bij cliënten binnen het gedwongen kader?
Vraagverheldering is voor iedereen die in een situatie zit waarin zij problemen ervaren belangrijk. Ook al er sprake is van gedwongen hulpverlening en de ander mogelijk andere of geen problemen ervaart. Niemand zit te wachten op gedwongen hulp. Dus ook daar moet eerst stilstaan bij de hulpvraag en het proces. Daarover ga je eerst met elkaar in gesprek. Dat houdt in dat je zoekt naar wat de wensen van de cliënt zelf zijn.

Contact maken, uitleg geven over het proces dat zijn natuurlijk de basisprincipes die daarin ook blijven bestaan. Ook dan ga je op zoek naar hoe volgens hen de ideale of wenselijke situatie eruit ziet. Je kijkt waar je elkaar kunt vinden.

Kun je voorbeelden geven van antwoorden van cliënten?
Stel je voor dat jij of het gezin, het systeem niet de problemen ervaart die wel door anderen ervaren worden, ook dan zie je vaak dat er wel degelijk onderdelen zijn waar men het met elkaar mee eens is. Dan ga je het ook over hebben over wanneer het geen probleem was. Maar je kunt het er ook over hebben hoe ze er voor kunnen zorgen dat deze gedwongen hulpverlening afgesloten kan worden. Dat wordt vaak wel als een probleem ervaren, niemand wil gedwongen hulp.

Je kunt zeggen; “Vertel eens wie ligt er wakker van deze situatie?”, en dan kun je het daar over hebben. Wat zouden wij kunnen doen om daar iets in te bereiken. Je zoekt naar andere manieren om contact te maken, om de situatie verhelderen, wat is hier aan de hand?

Hoe zie je de rol van de kinderen?
Zij zijn onderdeel van het systeem en er zijn hele mooie manieren om met kinderen te praten. Met de kinderen zoek je ook uit hoe zij de situatie ervaren. Wat zij nodig hebben. Wat voor hen het meest passend is. Je gaat juist ook in gesprek met kinderen. Zij zijn net zo goed onderdeel van het systeem. Je hebt daar hele mooie manieren voor als professional.

Ik las vanmorgen een artikel van de Kinderombudsvrouw. Dat ging erover hoe kinderen het ervaren als er veel problemen in het gezin zijn. Bij toename van het aantal problemen in het gezin daalt het geluksgevoel van de kinderen. Dit benadrukt hoe belangrijk het is dat je gewoon goed in kaart brengt hoeveel problemen er zijn.
Bekijk de situatie vanuit elk perspectief. Want een kind kan een heel ander perspectief op de situatie hebben dan een ouder of een oudere broer. Het is dus ook heel goed om stil te staan bij ieders perspectief. En juist daar ook het contact in te werken. De Kinderombudsvrouw een mooi advies en heeft een tool ontwikkeld dat gaat over de beste beslissing voor het kind. Om dat als uitgangspunt te nemen en niet dat wat voorhanden is.

Wat ook belangrijk is wanneer de ouders overbelast zijn of het hen te veel wordt, dat je ook kijkt waar het kind wel terecht kan. Of er steunende figuren in de omgeving zitten die je erbij kan betrekken.

Je geeft heel veel voorbeelden van mooie oplossingen gerichte vragen die je gebruikt bij vraagverheldering dat het belangrijk is om daarbij stil te staan, dat je de tijd neemt om goed na te denken over de vragen die je stelt. Kun je vertellen hoe jullie tijdens de opleiding bezig gaan?
Het stellen van oplossingsgerichte vragen en de basishouding van oplossingsgericht werken komt volop aanbod maar ook op een methodische manier het proces aangaan en de tijd nemen. Daar staan we bij stil en daar gaan we mee oefenen. Waar wil je naartoe? Hoe ziet het eruit als de situatie veranderd is? Soms kun je namelijk problemen niet direct wegnemen maar kun je wel kijken hoe je daar in de toekomst mee om wilt gaan.

Met elkaar op zoek gaan naar de vragen die je kunt stellen. Het delen van casuïstiek of momenten waarin bepaalde vragen of de vraag achter de vraag goed werkt. Hoe dat er dan uit zag en wat voor variaties daar ook op zijn. Er zijn best wel wat verschillende variaties die je kunt inzetten en je mag overal gebruik van maken. Je deskundigheid inzetten als je een situatie gaat analyseren.

Bedankt voor dit gesprek en graag weer tot een volgende keer!

Je hebt een transcript gelezen van onze podcast. Dank je wel voor het lezen. Wil je meer weten over ons opleidingsaanbod, kijk dan op onze website. En vergeet niet om ons te volgen op allerlei social mediakanalen. Graag tot een volgende keer!