Podcasts

#162 Erik en Eefke; Verbindend gezag in het voortgezet onderwijs

Gespreksvoering

De pedagogische basishouding bij verbindend gezag

De kern van verbindend gezag ligt in een pedagogische basishouding waarin elke docent zichzelf de vraag stelt: wat kan ik vandaag doen om een verschil te maken? Door te focussen op verbinding en erkenning ontstaat ruimte voor groei, zowel bij leerlingen als bij docenten zelf. Duidelijkheid over verwachtingen, het uitspreken van vertrouwen en het bieden van kansen om te leren en te herstellen, geven leerlingen het gevoel dat ze ertoe doen en dat hun bijdrage gewaardeerd wordt.

Samenwerking is key

Verbindend gezag krijgt vorm als teams samenwerken, elkaars verschillen benutten en samen verantwoordelijkheid dragen. Eefke en Erik laten zien dat het opbouwen van gezag en verbinding in het voortgezet onderwijs echt een gezamenlijke opdracht is. Docenten werken vaak maar enkele uren per week met een klas, waardoor het opbouwen van vertrouwen en gezag vraagt om samenwerking. Ze noemen het vliegwiel dat ontstaat als collega’s dezelfde uitgangspunten hanteren: het proces van verbinding en erkenning versnelt wanneer docenten samen optrekken. Tegelijkertijd worden verschillen tussen docenten juist als kracht ingezet. Verschillen in persoonlijkheid, vak en interesses zijn waardevol en vormen samen een stevig netwerk voor leerlingen.

Verantwoordelijkheid bij leerlingen

Een sprekend voorbeeld komt uit de praktijkvakken. Leerlingen die tijdens reguliere lessen soms grensoverschrijdend gedrag laten zien, blijken bij koken of techniek juist wél verantwoordelijkheid te tonen. Een docent die zijn vertrouwen uitspreekt: “Ik verwacht dat je dit ook bij wiskunde kunt laten zien, want ik weet dat je het kan”, vergroot de kans op positieve verandering. Waarden als veiligheid krijgen betekenis wanneer vakdocenten ze concreet maken in hun lessen.

Erik geeft het voorbeeld van een leermeester in de bouwsector. Die heeft soms meer zeggingskracht dan een taaldocent, doordat hij werkt vanuit praktijkervaring en zo leerlingen weet te inspireren.

Gevoel van machteloosheid

Het gevoel van machteloosheid is herkenbaar voor veel docenten. In plaats van in een machtsstrijd te belanden of toe te geven uit vermoeidheid, biedt verbindend gezag praktische handvatten. Eefke en Erik spreken over het aanspreken van het ‘ja-kamp’ bij leerlingen: het deel dat wél wil meewerken.

Ze gebruiken de metafoor van het ‘parlement van de geest’, waarin positieve en negatieve stemmen aanwezig zijn. Door te focussen op wat werkt en te investeren in relaties, groeit het vertrouwen en de bereidheid bij leerlingen om verantwoordelijkheid te nemen.

Herstelacties verbindend gezag

Herstelacties vormen een belangrijk onderdeel. In plaats van een straf uit te delen, vraagt de docent: hoe ga je het goedmaken? Een wiskundedocent controleerde bijvoorbeeld altijd het huiswerk en vraagt leerlingen die het niet gemaakt hebben hoe ze het alsnog gaan inhalen. De kracht van stilte speelt hierbij een grote rol: na het stellen van een oplossingsverzoek even niets zeggen, geeft leerlingen de ruimte om zelf met ideeën te komen. Dit vraagt geduld, maar levert vaak verrassende en duurzame oplossingen op.

Werk in een team

Het netwerk rondom de leerling is essentieel. Eefke en Erik benadrukken het belang van een team dat samen optrekt, informatie deelt en elkaar ondersteunt. Wanneer docenten elkaar informeren over het gedrag van leerlingen – zowel positief als negatief – ontstaat er saamhorigheid en een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid. Het werken vanuit gezamenlijke waarden, het inzetten van ieders unieke kracht en het bieden van perspectief zorgen voor een schoolklimaat waarin iedereen zich gezien en gewaardeerd voelt.

Investeren in relaties

Verbindend gezag vraagt om moed, doorzettingsvermogen en het vertrouwen dat verandering mogelijk is. Door te blijven investeren in relaties, herstel en het delen van succesverhalen, groeit niet alleen het zelfvertrouwen van leerlingen, maar ook dat van docenten. Samen bouwen aan een cultuur van erkenning en groei, dát is waar verbindend gezag voor staat.