Van reddersdriehoek naar winnaarsdriehoek: patronen in contact en samenwerking 

In het werk met gezinnen, jongeren en collega’s kom je soms terecht in terugkerende patronen die het contact ingewikkeld maken. Je merkt dat je steeds weer in dezelfde dynamiek belandt: je wilt helpen, raakt gefrustreerd of voelt je machteloos. Deze patronen zijn niet uniek, iedereen komt er wel eens in terecht. 

Bekijk het maar eens via de reddersdriehoek. 

De zogenaamde reddersdriehoek (ook wel dramadriehoek genoemd) werd in 1968 geïntroduceerd door de Amerikaanse psychiater Stephen Karpman, als onderdeel van de Transactionele Analyse (TA). TA is een praktische theorie over communicatie en gedrag die helpt om patronen tussen mensen te herkennen en te doorbreken.  

Karpman beschreef drie rollen die mensen in conflictsituaties vaak (onbewust) aannemen: de Redder, de Aanklager en het Slachtoffer. In deze driehoek beweeg je als professional, ouder of jongere gemakkelijk van de ene rol naar de andere, vaak zonder dat je het doorhebt. Het ene moment probeer je te redden, het volgende voel je je slachtoffer, of ga je juist wijzen naar de ander. Het is een dynamisch patroon waarin je makkelijk wordt meegezogen en waar de rollen voortdurend kunnen wisselen. Het gevolg: contact wordt troebel, verantwoordelijkheid verschuift en echte oplossingen blijven uit. 

Als tegenhanger van deze dynamiek werd de winnaarsdriehoek ontwikkeld. Hoewel het eigenlijk geen echte driehoek is zoals de Dramadriehoek. Hier draait het niet om het heen en weer schuiven tussen rollen, maar om het bewust kiezen voor een houding waarin je zowel jezelf als de ander serieus neemt. Je kijkt met een open blik: ‘ik ben oké, jij bent oké’. Dat betekent niet dat je alles goed hoeft te vinden, maar wel dat je uitgaat van wederzijds respect en vertrouwen in elkaars vermogen om te denken, voelen en veranderen. Het biedt ruimte om elkaar als mens te blijven zien, ook als het spannend of lastig is. 

In de Winnaarsdriehoek staan drie krachtige reacties centraal: assertief, ondersteunend en kwetsbaar. In plaats van vastlopen in patronen van aanklagen, redden of machteloos voelen, kies je bewust voor gelijkwaardigheid, openheid en samenwerking. Je blijft dichtbij jezelf én de ander, waardoor er ruimte ontstaat voor echte verandering. 

Deze modellen geven je taal en houvast om te onderzoeken wat er gebeurt in het contact. Ze nodigen uit om met mildheid te kijken naar jezelf én de ander, en om te ontdekken waar je invloed hebt op het verloop van een gesprek of samenwerking. Door te herkennen waar je staat, ontstaat er ruimte om bewust te kiezen voor een andere beweging en dat maakt het verschil, juist in complexe situaties. 

De drie rollen van de reddersdriehoek

1. Redder

Kern: De redder wil anderen helpen, vaak zonder dat daar expliciet om gevraagd wordt. 

Gedrag: 

• Neemt snel de verantwoordelijkheid over van de ander (“Laat mij het maar doen”). 

• Voelt zich nodig als hij/zij problemen oplost voor anderen. 

• Komt vaak met oplossingen, adviezen of neemt taken uit handen.  

Onderliggende motivatie: 

• Wil zich waardevol voelen door te zorgen voor anderen. 

• Heeft moeite om grenzen te stellen aan zijn/haar eigen hulpaanbod. 

• Kan moeite hebben met het verdragen van de pijn, het ongemak of de onmacht van de ander.  

Risico: 

• De ander wordt afhankelijk en leert minder zelf verantwoordelijkheid nemen. 

• De redder raakt zelf overbelast of gefrustreerd als de hulp niet wordt gewaardeerd. 

 2. Aanklager

Kern: De aanklager wijst anderen op hun fouten, is kritisch en legt de schuld vaak buiten zichzelf.

Gedrag: 

• Bekritiseert anderen, soms openlijk, soms subtiel. 

• Wijst met de vinger: “Jij doet het niet goed”, “Dit ligt niet aan mij.” 

• Kan sarcastisch, verwijtend of boos communiceren.  

Onderliggende motivatie: 

• Voelt zich vaak tekortgedaan of machteloos en probeert via controle of kritiek invloed uit te oefenen. 

• Wil vermijden dat eigen onzekerheid zichtbaar wordt.  

Risico: 

• De relatie met anderen raakt beschadigd, mensen trekken zich terug of gaan in de verdediging. 
• Het echte gesprek blijft uit, de focus komt te liggen op schuld in plaats van samenwerking.

3. Slachtoffer

Kern: Het slachtoffer voelt zich machteloos, overgeleverd aan de situatie en niet in staat om zelf iets te veranderen.

Gedrag: 

• Ziet zichzelf als iemand zonder invloed: “Het overkomt mij gewoon.” 

• Voelt zich afhankelijk van anderen voor oplossingen. 

• Kan klagen, zich terugtrekken of hulpeloos opstellen.  

Onderliggende motivatie: 

• Wil (onbewust) aandacht, zorg of medelijden krijgen. 

• Ontloopt verantwoordelijkheid uit angst voor falen of afwijzing.  

Risico: 

• Komt niet in beweging, blijft hangen in passiviteit. 

• Anderen raken gefrustreerd of gaan juist overcompenseren (redderrol). 

De drie reacties uit de winnaarsdriehoek 

 1. Assertief

Kern: Assertief zijn betekent op een open, duidelijke en respectvolle manier voor jezelf opkomen, zonder de ander te overschreeuwen of te negeren.

Gedrag: 

• Geeft eigen grenzen, wensen en behoeften aan (“Dit heb ik nodig”, “Hier voel ik me prettig bij”). 

• Durft ‘nee’ te zeggen en ‘ja’ te menen. 

• Communiceert eerlijk, direct en zonder verwijt.  

Effect: 

• Draagt bij aan gelijkwaardige, volwassen communicatie. 

• Zorgt voor duidelijkheid en voorkomt misverstanden. 

 2. Ondersteunend

Kern: Ondersteunend zijn betekent de ander helpen zónder het over te nemen, en ruimte laten voor de eigen kracht en verantwoordelijkheid van de ander.

Gedrag: 

• Luistert actief, stelt vragen en moedigt aan (“Hoe kan ik je helpen?”, “Wat heb jij nodig?”). 

• Geeft ruimte voor het proces van de ander, biedt steun zonder te sturen. 

• Biedt hulp aan waar gewenst, maar laat de regie bij de ander.  

Effect: 

• De ander voelt zich gezien en gesteund, maar blijft eigenaar van zijn/haar eigen proces. 

• Bevordert samenwerking en zelfredzaamheid. 

 3. Kwetsbaar

Kern: Kwetsbaar zijn, betekent jezelf laten zien, inclusief je twijfels, gevoelens en onzekerheden, zonder jezelf te overschreeuwen of te verstoppen.

Gedrag: 

• Durft te benoemen wat hem of haar raakt (“Dit vind ik spannend”, “Ik weet het even niet”). 

• Laat emoties toe in het contact, zonder de ander verantwoordelijk te maken. 

• Vraagt om hulp of steun als dat nodig is. 

 Effect: 

• Schept ruimte voor echt contact en verbinding. 

• Maakt het voor anderen ook veiliger om zich open te stellen. 

Samengevat:

Waar de rollen uit de reddersdriehoek vaak leiden tot afhankelijkheid, strijd of stilstand, zorgen de reacties uit de winnaarsdriehoek voor gelijkwaardigheid, beweging en verbinding. Bewegen van de ene naar de andere driehoek vraagt oefening, reflectie en soms een beetje le, maar levert veel op in samenwerking, contact en duurzame verandering. 

Wil jij ook effectiever samenwerken en veiligheid vergroten?

Schrijf je vandaag nog in voor onze training Samenwerken aan veiligheid en leer, praktische vaardigheden om het verschil te maken. 

Heb je vragen? Neem gerust contact met ons op via onze contactpagina. 

Relevante trainingen en opleidingen

Wil je jouw vaardigheden in samenwerking en veiligheidsplanning verbeteren? Bekijk onze trainingen: 

• Samenwerken aan veiligheid 

• Veiligheidsplan maken in de jeugdzorg 

• Gespreksvoering bij kindermishandeling 

• Aandachtsfunctionaris huiselijk geweld en kindermishandeling 

Handige producten voor professionals

Gebruik praktische hulpmiddelen om je werk te ondersteunen: 

• Samenwerken aan veiligheid raamwerk 

• Vragenkaartjes Veiligheid 

• Werkboek voor kinderen 

Podcasts over veiligheid en samenwerking

Luister naar inspirerende gesprekken en inzichten: 

• Veiligheidsplanning bij kindermishandeling of huiselijk geweld 

• Samenwerken aan veiligheid 
• Botsende belangen in veiligheidsplanning 

Veelgestelde vragen over de reddersdriehoek en winnaarsdriehoek

1. Wat is de reddersdriehoek?
   De reddersdriehoek, ook wel dramadriehoek genoemd, is een model van Stephen Karpman dat drie rollen beschrijft: redder, aanklager en slachtoffer. Deze rollen beïnvloeden vaak onbewust de dynamiek in conflicten.
2. Wat is de winnaarsdriehoek?
   De winnaarsdriehoek is een alternatief model dat je helpt bewust te kiezen voor assertief, ondersteunend en kwetsbaar gedrag. Dit bevordert gelijkwaardigheid en samenwerking in plaats van conflicten.
3. Hoe kan ik de reddersdriehoek herkennen in mijn werk?
   Let op patronen waarin jij of anderen snel verantwoordelijkheid overnemen, beschuldigen of zich machteloos voelen. Dit zijn tekenen van de rollen in de reddersdriehoek.
4. Waarom is het belangrijk om te werken vanuit de winnaarsdriehoek?
   Deze houding creëert een veilige omgeving waarin openheid en vertrouwen groeien, wat leidt tot duurzame samenwerking en positieve veranderingen in gezinnen en teams.
5. Kan ik training volgen om deze modellen beter toe te passen?
   Ja, bij TIMM Consultancy bieden we trainingen zoals ‘Samenwerken aan veiligheid’ en ‘Geweldloos verzet’ die je helpen deze modellen effectief in te zetten.